Lezing: “ONBEWERKT HOUT”

INTERACTIEVE LEZING gehouden op 14 september 2021 te Hilversum over het boek ‘Weg in Tao’

.

.De aanwezigen konden op ieder moment hun inbreng geven. Hierdoor werd de lezing dynamisch. Omdat het niet mogelijk is om dit integraal weer te geven, staat hieronder alleen de inbreng van de spreker.

.

WEG IN TAO heeft als ondertitel: De WEG van innerlijke alchemie.

Over wat dit inhoudt gaan we vanavond met elkaar in gesprek.

Ik zal geen complete lezing houden, maar steeds kleine stukje tekst overdragen, waarop u meteen kunt reflecteren.

De titel van dit boek, ‘Weg in Tao’, roept misschien vragen op als:

Wat is dat voor een weg?’

Of: ‘Wie gaat er weg in Tao, ben ik dat soms?’ Of: ‘Waarom moet er een weg tot Tao gegaan worden? Tao is toch overal?’

Tao is inderdaad overal, net zoals het zonlicht overal is. Maar toch is de zon niet altijd zichtbaar, bijvoorbeeld ’s nachts, maar daarmee bedoelen we eigenlijk: niet bij ons, want zij schijnt dan aan de andere kant van de aardbol schijnt zij gewoon. Dat we iets niet kunnen zien wil dan ook niet zeggen dat het er niet is.

Ons universum staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een veel groter veld van bestaan. Wij kunnen dit niet waarnemen omdat het achter de horizon van ons bewustzijn ligt.

Tao is alomtegenwoordig – dus ook in ons universum; op aarde; in onszelf, maar Tao is en blijft altijd in het verborgene, zo zegt men in het taoïsme; Tao is een mysterie.

.

We denken misschien dat ons universum op zichzelf staat, maar in de taoïstische visie maakt het deel uit van een oneindig groot veld van zijn. Wij kunnen dit niet waarnemen omdat het achter de horizon van ons bewustzijn ligt.

Dit veld van bestaan is oneindig.

Daar is geen tijd en ook geen ruimte.

Daarin zijn geen ‘dingen’ niets is dan ook van iets anders afgescheiden.

Het is een veld van Eenheid waarbij we ons niets voor kunnen stellen.

In de Daodejing spreekt Lao Zi in dit verband over ‘onbewerkt hout’.

Daarmee bedoelt hij de ongekunstelde, pure, of eenvoudige natuur’, waarmee hij naar Tao verwijst.

Lao Zi probeert steeds om de naam ‘Tao’ zoveel mogelijk te vermijden, omdat namen de dingen tot een object maakt, en ze van andere dingen onderscheid. Maar Tao is geen object en omdat het alomtegenwoordig is, is het dan ook van niets te onderscheiden.

Daarom gebruikt Lao Zi vaak synoniemen, zoals hier ‘onbewerkt hout’. In vers 32 zegt hij:

Tao is eeuwig naamloos.

.

Als een onbewerkt stuk hout

lijkt hij weliswaar van weinig belang,

,

maar niemand ter wereld vermag het

hem te onderwerpen.

Het bestaan kent geen grenzen,

past niet binnen woorden;

en, hoewel het je voorkomt

als een houtje in je hand,

waar je leuk in kunt snijden,

is het niet slechts een speeltje

waar je even mee speelt.

Kristofer Schipper

Witter Bynner

.

In ons universum bestaat tijd: het is ooit begonnen en zal eens eindigen.

Daarin zijn de ‘tienduizend dingen’. Deze nemen allen een bepaalde ruimte in.

De oude Chinezen waren zich hiervan drie duizend jaar geleden al bewust en zij noemden het universum daarom: ‘De tijd-ruimte’.

De tienduizend dingen hebben twee kanten: het bekende Yin en Yang.

Tijd en ruime, en Yin en Yang noemden de oude Chinezen bij elkaar:  ‘De tijdelijke natuur’.

De tijdelijke natuur is voortgekomen uit de ongekunstelde, pure natuur, het onbewerkte hout. Tijd en ruimte oefenen daarop hun invloeden uit, zij schaven als het ware het ruwe hout. Het geschaafde hout wordt vervolgens door de dynamische werking van het koppel Yin en Yang gepolijst.

Ons universum is de gecultiveerde buitenkant van het onbewerkte hout.

Wij denken dat gepolijst hout beter is dan ruw hout omdat je het kunt gebruiken om er mooie of nuttige dingen van te maken. Door onze begeerten maken we van de tienduizend dingen bij wijze van spreken honderdduizend dingen.

Het Taoïsme kenmerkt zich door een omkering van waarden.

Het ruwe onbewerkte hout is puur en zuiver. Het is niet vervormd door onze begeerten om er iets bruikbaars van te maken en is in die betekenis als ‘zinloos’.

Onbewerkt hout – synoniem voor de Tao-natuur – kunnen we ons niet toe-eigenen, het is er altijd al. Het doordringt onze tijdelijke natuur volkomen, maar wanneer we het willen grijpen ontglipt het ons.

.

Tao doordringt dus onze natuur. Toch is dit een wat vreemde formulering. Het wekt de indruk als zouden onze natuur en die van Tao mijlenver uit elkaar liggen. Maar omdat Tao alomtegenwoordig is, bevindt alles zich in Tao.

Toch kan onze dualistische, tijdelijke natuur de zuivere, pure Tao-natuur niet beïnvloeden noch veranderen. Wat we wel kunnen is de tijdelijke natuur – de oppervlaktelaag van het ongekorven hout –  veranderen, haar naar eigen idee bruikbaar maken voor onze vele doeleinden, haar beïnvloeden, er dingen aan toevoegen. Dit doen we dan ook dagelijks.

We zouden dit kunnen vergelijken met het indraaien van een schroef in een stuk hout. Wij zijn dan de schroef en klemmen ons al draaiende steeds dieper vast aan de tijdelijke natuur. Net zolang totdat de schroef niet dieper meer kan en helemaal vast zit. We zijn dan op een punt gekomen dat we niet verder meer kunnen.

Dat geeft vaak teleurstelling: is dit nu alles? En hoe nu verder dan?

Deze wereld heeft ons niet gebracht wat we ervan hadden verwacht, we willen altijd maar méér en liefst naar ons eigen idee.

.

Albert Einstein merkte eens het volgende op:

“Een mens is een deel van het geheel dat wij Universum noemen: een deel dat begrensd is door tijd en ruimte. Hij ervaart zichzelf, zijn gedachten en gevoelens als iets dat is gescheiden van de rest, een soort optische illusie van zijn bewustzijn. Die illusie is een soort gevangenis voor ons.

Wij zijn gevangen in de beperkingen van onze persoonlijke verlangens en genegenheden voor een paar mensen die ons het meest nabij zijn. Onze taak moet zijn: ons van deze gevangenis te bevrijden.”

Deze bevrijding vindt plaats door een proces van immens grote verandering: het omzetten van de tijdelijke natuur in de tijdloze natuur. In het taoïsme wordt dit innerlijke alchemie genoemd, en de Rozenkruisers noemen het transfiguratie.

Het proces begint altijd met een radicale omkering.

.

Wanneer de schroef zich niet dieper meer in het hout kan boren doet zich dit vaak aan ons voor als een crisis in ons leven.

We kunnen niet meer verder, althans niet op de oude manier. Wanneer we dit proberen zou de schroef alleen maar doldraaien.

We zijn op een punt aangekomen waarop we als met lege handen staan.

Van buiten gezien lijkt dit een hopeloze situatie te zijn.

Van binnen begint hierdoor juist een heel nieuwe fase in onze ontwikkeling als mens.

We hebben ons zó diep in de buitenkant van het hout – in deze duale natuur –  geboord dat het ongekorven hout dat er onder ligt – de pure natuur –  ons heel dicht genaderd is.

Lege handen zijn open handen, ontvankelijke handen voor iets totaal nieuws. Of eigenlijk voor iets dat er altijd al was: De Kracht die van Tao uitgaat, ‘de Teh’. Wij ervaren deze het meest sterk in ons hart.

Deze kracht draait nu de schroef de omgekeerde kant uit.

Niet dieper in het gepolijste hout van de tijdelijke natuur, maar er uit.

Dit houdt in: een terugkeer – in openheid en ontvankelijkheid – in een stilte die geen tegendeel kent. We staan voor een grote transformatie waarin het tijdelijke omgezet wordt in het tijdloze waaruit het afkomstig is.

In vers 40 van de Daodejing wordt hierover gezegd:

.

‘Omkering’ is de beweging van de Tao:

‘Zwakheid’ is de functie van de Tao.

De dingen van de wereld vinden

hun oorsprong in zijn.

En zijn vindt zijn oorsprong in niet-zijn.

Alle gaan is tegengaan.

Wat doorgaat werkt al wijkend.

Alle dingen leven al verschijnend –

schijnend

uit wat niet verschijnt.

Robert G. Hendricks

Lloyd Haft

.

De Daodejing is zodanig samengesteld dat het ene vers het andere verheldert of toelicht. De eerste regels van vers 40 gaan over omkering.

In vers 43 wordt ingegaan op de manier waarop dit plaats vindt:

.

Het allerzachtste in de wereld

overwint het allerhardste.

Het immateriële

dringt binnen in het ondoordringbare.

Vandaar, dat ik het nut weet van Wu Wei.

Er zijn er maar weinigen onder de Hemel

die toe zijn aan de Leer zonder woorden,

en aan het nut van Wu Wei.

Wat zacht is wint het altijd

van wat vast is.

Niets dringt altijd binnen

waar niets tussen kon.

Zo zien wij weer het voordeel

van delen zonder aandeel.

Een leer zonder lering, oogst zonder beogen

–weinigen die komen daaraan toe.

.

Henri Borel

Lloyd Haft

.

Het zijn van de tijdelijke natuur wordt omgezet in niet niet-zijn van de tijdloze natuur.

Hoe? Niet door een actie die van onze persoon uitgaat, maar door een levenshouding van het doen van niet-doen, van wu wei. Dit wordt ook wel genoemd: ego-loos handelen, ofwel handelen ‘met het oog op Tao’.

Hierdoor leren we dat onze werkelijke natuur niet in de oppervlaktestructuren van deze wereld te vinden is, maar in de diepte van het verborgen Tao.

In de Taoïstische filosofie staat het begrip: lege kern centraal. Door de werking die van Tao uitgaat – de Teh –  wordt de schroef de omgekeerde kant uit gedraaid: uit het hout. Hierdoor ontstaat een ruimte, en die is ‘leeg’. Er wordt iets vrijgemaakt, er ontstaat een verbinding met de lege kern in onszelf. Deze ligt als een vonk van Tao in ons hart. De Rozenkruisers noemen het; ‘godsvonk’, ‘oeratoom’ of ‘roos des harten’.

Deze kern is ‘leeg’ in de betekenis dat daarin niets van deze tijdelijke natuur is, dus ook geen – ik – .

Zij is als een stilte, een niets, of een ‘niet- iets’.

.

Daar gaat een intense, transmuterende kracht van uit: ‘Het woordloze onderricht’.

Waarin worden we dan onderricht?  Niet in het op onszelf gericht zijn, want dat staat de gerichtheid op het onbewerkte hout, de oorspronkelijke natuur in de weg.

Zonder woorden leert de kracht die van de leegte uitgaat ons het tegenovergestelde: ego-loos handelen, wu wei.

Wu-wei houdt niet in dat we niets doen, de boel maar over ons heen laten komen.

Dat zou wel erg gemakkelijk zijn – voor ons ego wel te verstaan – .

Maar wu-wei houdt iets in dat veel moeilijker voor ons is. Het houdt in handelen vanuit de lege kern in ons hart. Het betekent dat we niet handelen vanuit onze persoonlijke voorkeuren of afkeer.

Het wu wei  is de meest eenvoudige manier om tot Tao te komen.

Maar wij ervaren haar desondanks als zeer moeilijk, want we zijn gewend om – net als de schroef – flink veel moeite te moeten doen om ons doel te bereiken.

Maar die moeite is in feite al gedaan in het voorbereidende werk: door de schroef die zich diep naar binnen heeft geboord, tot dicht aan de kern. Onze gehele levensweg, door vele levens heen, heeft die opening geboord naar het onnoembare, het ‘lege’.

Maar wanneer het ‘ik ‘ zich terugtrekt, blijft deze opening vrij. Hierdoor kan ‘Dat wat niets is, binnendringen in het ondoordringbare.’

Wie zich hiervoor openstelt  wordt erdoor getransformeerd.

Dat noemen de Taoïsten: ‘Innerlijke alchemie’.

Deze Weg is van alle tijden en wordt altijd in stilte gegaan.

U bent vandaag te gast in één van de centra van een transfiguristische Geestesschool. Transfiguratie houdt hetzelfde in als Innerlijke alchemie: het transmuteren van het tijdelijke tot het onnoembare door het doen van het niet-doen.

Dan zijn we op Weg in Tao.

.

De avond werd afgesloten met het overdragen van vers 16 van de Daodejing:

.

Probeer de uiterste leegte te bereiken

en de diepste stilte te bewaren.

In het gewoel van de tienduizend dingen,

zij aan zij, ontwaren we een terugkeer.

Welnu, de tienduizend dingen woekeren;

elk keert terug naar zijn wortel.

Terugkeren naar de wortel heet stilte.

Dat is wat we terugkeer naar de bestemming noemen.

Terugkeren naar de bestemming heet: het permanente.

Het permanente kennen heet: helderheid.

Niet bewust zijn van het permanente,

wil zeggen roekeloos handelen.

Bewust zijn van het permanente houdt in ontvankelijk zijn;

ontvankelijk zijn en dan ook onpartijdig.

Onpartijdig zijn en dan ook koninklijk;

koninklijk zijn en dan ook ego-loos.

Ego-loos zijn; dan ook Tao;

Tao dan ook langdurend.Je leven lang dan ook niet uitgeput raken.

  One Reply to “Lezing: “ONBEWERKT HOUT””

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *